Warunki funkcjonowania i rozwoju instytucji kulturalnych
Wśród programów wielonarodowych rządu RP znajdują się:
– Eko-Fundusz (USA, Francja, Szwajcaria, Włochy, Szwecja, Polska- założony w 1992 r.);
– Program Umbrella (ONZ, Japonia, Holandia, Polska);
– Global Environmental Facility (powołany w 1991 r. przez Program Rozwojowy Narodów Zjednoczonych UNDP, Program Środowiskowy Narodów Zjednoczonych UNEP, Bank Światowy oraz rządy kilku państw);
– Conntepart Funds (CPF- powołany przez UE, wspiera m.in. politykę regionalną).
System organizacji i finansowania kultury powinien opierać się na następujących zasadach (D. Ilczuk, W. Misiąg, Finansowanie i organizacja kultury w gospodarce rynkowej, IBNGR, Warszawa 2003, s. 81):
– Działalność kulturalna może być prowadzona w różnorodnych formach organizacyjnych przez podmioty publiczne i prywatne, zarówno prowadzące działalność na zasadach non-profit, jak i przez przedsiębiorstwa nastawione na osiąganie zysku. Muszą być ustalone zasady tworzenia i funkcjonowania instytucji publiczno-prywatnych prowadzących działalność w zakresie kultury.
– Państwo winno wspierać działalność kulturalną poprzez mecenat. Interwencja państwa nie powinna zakłócać mechanizmów rynkowych w kulturze.
– Wszystkie podmioty prowadzące działalność kulturalną powinny mieć zapewniony równy dostęp do środków publicznych. Władze publiczne muszą zapewnić warunki działania dla powołanych przez siebie instytucji. System i zasady funkcjonowania instytucji kultury powinny być dostosowane do realnych potrzeb oraz możliwości finansowych tworzących je podmiotów publicznych.
Podstawowymi źródłami finansowania kultury są (Tamże, s. 81):
– Środki publiczne (środki przewidziane w odpowiednich budżetach, środki z wyodrębnionych źródeł pozabudżetowych w tym część dochodów z dopłat do stawek w grach liczbowych).
– Środki przekazywane instytucjom prowadzącym działalność kulturalną przez prowadzące je podmioty prywatne.
– Część wpływów z opłat abonamentowych, przeznaczona na wykonywanie przez publiczną telewizję i radiofonię zadań zleconych z zakresu wspierania działalności kulturalnej i upowszechniania kultury.
– Środki wypracowane przez instytucję kulturalną w wyniku prowadzonej przez siebie działalności.
– Dochody pochodzące z ubocznej działalności instytucji kultury nie zagrażającej jej samodzielności i możliwości wykonywania podstawowych zadań.
– Ofiarność publiczna (dochody fundacji tworzonych przy poszczególnych instytucjach kultury).
– Środki z bezzwrotnej pomocy zagranicznej, dystrybuowane poza systemem budżetowym.
Do składania wniosków o pomoc ze środków UE uprawnione są instytucje i organizacje sektora publicznego i pozarządowego posiadające osobowość prawną, których aktywność realizuje się w dziedzinie kultury (K. Waluch, Finansowanie kultury w programach i funduszach Unii Europejskiej, WN Novum, Płock 2004, s. 21):
– muzea;
– biblioteki;
– teatry;
– filharmonie;
– opery i operetki;
– galerie;
– stowarzyszenia;
– fundacje;
– domy i centra kultury;
– jednostki Samorządu Terytorialnego;
– uczelnie wyższe.
Finansowanie kultury może być bezpośrednie lub pośrednie. Bezpośrednie finansowanie kultury dokonuje się poprzez przyznanie przez władze publiczne instytucjom i organizacjom kulturalnym środków w postaci dotacji i subwencji pieniężnych. W ramach finansowania bezpośredniego można wyróżnić dwie grupy wydatków. Pierwszą grupę stanowią wydatki ponoszone bezpośrednio z budżetu, związane z utrzymaniem administracji kultury oraz wydatki na opłacenie zamówionej usługi kulturalnej (np. organizacja imprezy). Drugą grupą są wydatki budżetowe związane ze sprawowaniem mecenatu państwowego, głównie poprzez dotacje, stypendia i nagrody (J. Przybylska, Finansowanie działalności kulturalnej w Polsce, wyd. AE, Poznań 2007, s. 26).
Pośrednie metody finansowania kultury z budżetu państwa polegają na przyznawaniu ulg i zwolnień podatkowych dla placówek kulturalnych, artystów albo instytucji wspierających sektor kultury. Zawarty w przepisach prawnych system ulg i zwolnień dotyczących działalności kulturalnej oznacza, że władze publiczne decydują się na dofinansowanie tej dziedziny poprzez rezygnację z części dochodów budżetowych. Instytucja kulturalna może otrzymać środki budżetowe na działalność, o ile zgromadzi określoną ilość środków spoza budżetu lub zaproponuje korzystne warunki świadczenia usług (D. Ilczuk, W. Misiąg, Finansowanie i organizacja kultury..., dz. cyt., s. 81, patrz także: J. Przybylska, Finansowanie działalności kulturalnej w Polsce, dz. cyt., s. 36).
(Wkrótce ciąg dalszy - zapraszamy)