Teoretyczne koncepcje rozwoju regionalnego
Z kolei powstała w latach 90-tych XX wieku teoria nowej geografii ekonomicznej, rozwój regionalny oraz konwergencję i dywergencję dochodów wyjaśnia centralizacją i decentralizacją działań w geograficznej przestrzeni ekonomicznej. Podstawą wymienionej teorii jest założenie o konieczności łącznego traktowania kliku czynników, które mają wpływ na rozwój regionu. Są nimi: korzyść skali, w tym rozprzestrzenianie się nowej wiedzy (efekt spill-over), efekt popytu kreowany przez rynek wewnętrzny oraz koszty handlu.
Nowa teoria wzrostu i nowa geografia ekonomiczna znalazły zastosowanie w endogenicznej polityce rozwoju regionalnego, będącej nową koncepcją rozwoju regionalnego. Popularność endogenicznej polityki rozwoju wynika z braku skuteczności dotychczasowych teorii w wyjaśnianiu rozwoju regionu, efektem czego jest rosnące zróżnicowanie sytuacji społeczno-gospodarczej regionów w poszczególnych krajach, a także kontynentach. Podstawowe założenia nowej koncepcji rozwoju regionalnego głoszą ( Tamże, s. 3-4, patrz także: P. Churski, Czynniki rozwoju gospodarczego w świetle koncepcji teoretycznych, dz. cyt., s. 10-12):
– rozwój regionalny powinien być efektem wewnętrznym, tworzonym poprzez regionalne, endogeniczne zasoby fizyczne i społeczne;
– dużą wagę w procesie rozwoju regionu mają małe i średnie przedsiębiorstwa sprawdzające się w budowaniu nowoczesnych obszarów przemysłowych, np. technopoli i parków przemysłowych;
– skuteczna polityka regionalna, sprzyjająca inwestowaniu miejscowego kapitału, innowacjom i rozwojowi wiedzy stwarza warunki dla optymalnego rozwoju regionu;
– rozwój edukacji i działalność badawczo-rozwojowa pozawalają na stworzenie wysoko zaawansowanych technicznie sektorów stanowiących podstawę nowoczesnej gospodarki;
– promocja lokalnej infrastruktury materialnej i społecznej prowadzi do wzrostu miejscowego potencjału regionu;
– wzrost ogólnej edukacji i kształcenia zawodowego w regionach słabo rozwiniętych stanowi narzędzie dla przyszłej adaptacji nowych technologii;
– obszary zapóźnione gospodarczo skłaniają politykę regionalną do tworzenia warunków dla rozwoju endogenicznego, zwłaszcza opieranie się na gronach (clusters) działalności gospodarczych, tworzeniu możliwości dla regionów uczących się (learning regions) i kształtowaniu kapitału społecznego dla zwiększenia przedsiębiorczości i innowacyjności.
Rozwój regionalny jest procesem uwarunkowanym przez szeroki zestaw czynników skupionych w procesie kształtowania sytuacji gospodarczej regionu. Czynniki występujące w teoriach rozwoju regionalnego bazują m.in. na opisie regularnych procesów rozwoju regionalnego w warunkach ukształtowanej gospodarki rynkowej. Współczesna transformacja gospodarki światowej i zjawisko integracji europejskiej stwarzają konieczność poszerzenia i adaptacji ich zakresu (P. Churski, Czynniki rozwoju regionalnego w świetle koncepcji teoretycznych, dz. cyt., s. 14, por. także: P. Churski, Rozwój regionalny w warunkach transformacji gospodarczej i integracji europejskiej, dz. cyt., s. 6).