Infrastruktura kulturalna w programach rozwoju regionalnego
Kończąc analizę podstawowych dokumentów dotyczących infrastruktury kulturalnej należy wskazać na znaczenie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy ( Patrz: art. 6 ust.1,2,4,6,7 ustawy z 7.VII. o zagospodarowaniu przestrzennym). Jest to podstawowy dokument polityki przestrzennej gminy. Studium uchwalone przez radę gminy nie jest powszechnie obowiązującym przepisem gminnym, ani nie stanowi podstawy do wydawania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jest natomiast podstawą do sporządzania projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i głównym dokumentem gminy dotyczącym gospodarki przestrzennej całego obszaru.
W dokumencie uwzględnione są uwarunkowania wynikające z:
– dotychczasowego przeznaczenia, zagospodarowania i uzbrojenia terenu;
– występowania obiektów i terenów chronionych określonych na podstawie przepisów szczególnych;
– stanu i funkcjonowania środowiska przyrodniczego, kulturowego, w tym stanu rolniczej przestrzeni produkcyjnej;
– prawa własności gruntów;
– jakości życia mieszkańców;
– zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych;
– uwarunkowań, celów i kierunków polityki przestrzennej państwa na obszarze województwa.
Podejmowanie ochrony struktur historycznych i poszczególnych obiektów powinno służyć rozwojowi gminy i nie stanowić barier dla rozwoju gospodarki i poprawy warunków zamieszkania. Celem ochrony jest utrzymanie atrakcyjności i różnorodności przestrzeni miejskiej, wzbogacanie oferty estetycznej i podkreślenie ciągłości rozwoju organizmu miejskiego.
Szczególną ochronę powinno się zapewnić:
– zabytkowej strukturze miejskiej w postaci jednostek administracyjnych i układów przestrzennych;
– obiektom sakralnym i monumentalnym, niezależnie od wpisania ich do rejestru zabytków;
– historycznym budynkom użyteczności publicznej;
– zespołom koszarowym;
– obiektom przemysłowym;
– najwartościowszej zabudowie mieszkalnej.
Stąd też wypływają zadania władz w zakresie zapewnienia właściwego zagospodarowania i utrzymania obiektów nie użytkowanych. Specjalna troską jest przywracanie dobrej kondycji technicznej i estetycznej obiektów historycznych w których zlokalizowane są instytucje publiczne (kulturalne) poprzez odtworzenie pierwotnego wystroju zewnętrznego i wewnętrznego. Oprócz tego zabytkowe obiekty poddawane są ochronie czynnej czyli zabiegom konserwatorskim.
Plany i programy rozwoju i przekształceń struktur miejskich zakładają ponadto:
– ograniczenie prac modernizacyjnych ulic staromiejskich dla podniesienia ich wartości technicznej bez zmiany walorów krajobrazowych współgrających z charakterem zabudowy;
– ograniczenie swobody w lokalizacji reklam i urządzeń techniczno-technologicznych;
– brak możliwości trwałego naruszania struktur miejskich (nawierzchni, elewacji budynków);
– prowadzenie badań archeologiczno-urbanistycznych;
– ochronę niematerialnych dóbr kultury (herb, barwy miasta, historyczne nazewnictwo ulic, placów, mostów i obiektów topograficznych);
– promocję wartości kulturalnych i estetycznych poprzez prowadzenie działalności edukacyjnej i wydawniczej dotyczącej historii miasta i jej zabytków;
– organizację konkursów na projekty inwestycyjne;
– określenie liczby obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków wraz z ich przeznaczeniem oraz stref ochrony dziedzictwa kulturowego;
– dążenie do adaptacji zabytkowych budynków, także obiektów poprzemysłowych na potrzeby kultury (galerie, pracownie rzemiosła artystycznego itp.).
W określeniu kierunków rozwoju lokalnej infrastruktury podstawowe znaczenie mają uwarunkowania lokalne oraz uwarunkowania zewnętrzne określone szczegółowo w analizie SWOT. Stanowi ona instrument wyznaczający perspektywy rozwoju regionu w tym również zasobów dziedzictwa kulturowego.
Oceniając przedstawione dokumenty, można zauważyć, że postulat rozwoju infrastruktury kulturalnej w większości omówionych strategii jest sformułowany ogólnie i odnosi się do kwestii utrzymania i rozszerzania bazy infrastrukturalnej. W dokumentach programowych brakuje zwłaszcza priorytetu konieczności wspierania kadr instytucji kultury jako jednego z czynników kluczowych dla efektywnego wykorzystania i rozwoju istniejącej siatki publicznych instytucji kultury. Zauważalny jest też brak pomysłów na definiowanie znaczenia kultury w rozwoju społeczności lokalnych oraz regionalnych.
Ogólnikowość zapisów dotyczących sfery kulturalnej nie pozwala ocenić, czy intencją władz jest położenie nacisku na wzrost liczby instytucji kultury, czy wzmacnianie instytucji obecnie istniejących i tym samym rozszerzenie zasięgu ich oddziaływania na te obszary, na których kultura wykazuje niedorozwój. W rozstrzygnięciu tej kwestii istotną rolę może odgrywać aktualny stan prawno-organizacyjny, pozostawiający dużą autonomię władzom samorządowym w kwestii organizacji kultury w podległym im regionie.
Wymienione w opisie dokumenty zbyt rzadko zwracają uwagę na konieczność zastosowania pozytywnych wzorców nowoczesnego zarządzania kulturą na poziomie gminy i powiatu, wskazując najczęściej na środki finansowe jako klucz do rozwiązania bieżących problemów kultury.
Stąd nasuwa się wniosek, że dokumenty programowe nie stanowią aktualnie wystarczającego kompendium wiedzy teoretycznej, praktyki oraz przyszłościowych założeń, jak przekształcić kulturę w sektor wpływający efektywnie na gospodarkę i kapitał ludzki w regionie, a w konsekwencji stymulujący rozwój regionalny.